सुरुवात खर तर कशी करावी समजत नाहिये ....आभार वैगेरे मानुन कुणाला परक करायच नाहिये.... रात्री लाथाबुक्क्यातुन तुम्ही जे प्रेम दाखवलत ते खर प्रेम होत आणि मी त्याहुनही जास्त प्रेम तुमच्यावर करतो ह्याचा प्रत्यय लवकरच येइल. सकाळी  लवकर उठ्न्याचा संकल्प मोडित काढत दिवसाला सुरुवात  झाली  ती  सगळ्यात प्रिय व्यक्तिच्या फोन ने (आईने केलेला ... उग प्रश्न उत्तर नको ).

दिवसभर पडणारा शुभेच्छांचा पाउस सुखाउन गेला.... सह्याद्रीएवढ्या एवढ्या शुभेच्छा देणारे दादा लोक कायम सह्याद्रीप्रमाणे पाठीशी उभे राहतील अशी अपेक्षा करतो (तशी खात्री आहेच) . केक वरची नाव बघुन बर वाटल कारण पोर खरच मोठी झाली कारण "ती" नाव आता नाही आली..... अंगावरचे कपडे सुद्धा फाडून टाकणारे मित्र ज्याप्रकारे  सभ्य शुभेच्छा देत होते त्यावरून  आपण खरेच मोठ झालोय अस जाणवल (वयान तरी नाहीतर तसे अजुन लहानच आहोत )  सगळ्यात जास्त कॉलेजच्या मित्रांना मिस केल....अजुन तो शेवटच्या वर्षीचा ब' डे लक्षात आहे रे .....भेटा राव  आता खुप दिवस झालेत....

खरतर गेल्या चोवीस वर्षात काय कमवल किंवा गमवल एवढा मोठा हिशोब मांडण्यासारख अस काही केलय अस अजुन तरी वाटत नाहीये आणि पंचविशीत प्रवेश म्हणजे अजुन लहानच आहे की हो !!! फक्त रूपरेषा जरा बदललीय ..... अगदी लहानपणी केकच्या भोवती रांगोळी घालुन साजरा केला जाणारा आणि आत्ता खाण्यापेक्षा तोंडाला जास्त लावला जाणारा केक.  खरतर सगळच बदललय  सकाळपासुन  वाढदिवस वाढदिवस  म्हणून नाचत फिरनारे आपण आत्ता मात्र शुभेच्छांच्या फोनवर सुद्धा अगदी गडबडीत बोलतोय का तर ऑफिसला लेट होतोय.  आत्ता अगदी चकचकी कागदातली चॉकलेट भेटतायेत पण त्यावेळी भेटणार्या  त्या पंचवीस पैशांच्या पारलेच्या किसमी चॉकलेटची चव नाहिये अगदी नाव काढल तरी आत्ता जिभेवर तीच चव रेंगाळतेय.  पण साला मित्र मात्र तसेच आहेत अजुन त्यावेळी मुठभर चॉकलेटचा हट्ट करणारे फक्त आता पार्टी मागतायेत एवढच !!!  

आत्ता मस्त डिजिटल कँमेरे आलेत पण कधीतरी लहानपणीचे  ते रोलच्या कँमेरात  काढलेले फोटो बघितल तर कळत  आपण तेंव्हाच हीरो होतो. नवीन कपडे.... हळदी कुंकवाने भरलेल कपाळ.... रडु नये म्हणुन हाथात एखाद खेळण... जबरदस्तीन खावी लागणारी साखर.... समोर भली मोठ्ठी रांगोळी... समोर केक ..... आणि सगळ्यात महत्वाच तुमच्यासोबत तुम्हाला घेउन बसलेली तुमची सगळ्यात आवडती व्यक्ती.....

आत्ताशी थोडस चाललोय अजुन खुप लांब जायचय.... खुप फिरायचय.... खुप माणस जोडायचियेत  ....खुप शिकायचय .... लिहायचय ..... आजपर्यंत सगळ्यांनी भरभरून दिलय आणि असच देत राहाल .... आणि बर्याच जणांनी वयाच्या पंचविशीत प्रवेश करताना काल जे काही प्रश्न विचारले (वय वाढतय  आणि प्रश्न पण)  त्याच उत्तर  माझ्याकड नाहिये... तस काही असल्यास नक्कीच सांगीन..... सगळ्यांचा मनापासून ऋनी ....

#सन्नाटा_मित्र
#ऐकत_नाय_मित्र_मंडळ 

#सिद्धांत_YZ

#GET_13

#अखंड_धातु_रचना

खुप नाव जी घेत नाहिये ते सगळे .... आणि हो ज्यांनी लांब असल्यामुळ फक्त केकच्या फोटोवर भागवलय त्यांनी लवकर केक पाठउन दया.... आणि दहा दिवसापुर्वीच एक bdy गिफ्ट घेउन ठेवनार्या अभ्याचे लई स्पेशल जाहिर आभार .... गिफ्ट ऑफिशियली लवकरच कळवेन ....

तुमचाच,
अभ्या...

एकच फोटो..... बाकी मलाच मिळाले नाहित...

१ जानेवारी आजपासुन खरया फिरण्याची सुरुवात होणार होती. सकाळी लवकरच  म्हणजे साधारण नऊ वाजता आवरून  बाहेर पडलो. पेटपुजेसाठी  धाड घातली जनता स्वीट होम वर .. एक से बढकर एक पदार्थ ... एकाएकाची टेस्ट करत जवळ-जवळ  नाश्त्याबरोबर आम्ही जेवणही उरकून घेतल. तोपर्यंत काल ठरवलेली गाडी आली आणि आमचा जोधपुर दर्शन प्रवास सुरु झाला.

उमेद भवन पँलेसपासुन सुरुवात करून  रात्री सूर्यास्त मेहरानगडवरून  बघायचा  असं  ठरलेल ..

उमेद भवन पँलेस... 

एकोनविसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला  पडलेल्या दुष्काळात लोकांना काम मिळावे म्हणून ह्याचे बांधकाम सुरु करण्यात आले होते. उमेद सिंह यांच्या नावाने ही वास्तु बांधण्यात आली. १९२९ साली चालु झालेले बांधकाम १९४३ साली पूर्ण झाले. हेनरी वॉर्न या इंग्रज अभियांत्याने त्याची स्थापत्यकला पूर्ण पणाला लाउन ह्याची उभारणी केलिय. त्याने तयार केलेली स्केचेस आणि ड्राइंग आजही आपणास तिथे बघायला भेटतात. उमेद भवन हे जगातील मोठ्या खाजगी निवासापैकी एक आहे. तब्बल ३४७ खोल्या तिथ आहेत. सध्या उमेद भवन तीन भागात विभागल गेलय एका छोट्या भागात संग्रहालय, दुसर्या भागात

होटेल    आणि तिसर्या भागात राजा उमेद सिंह यांचे वंशज गजसिंह राहतात. इथ असणार जुन्या चार चाकी गाड्यांचा ( vintage car collection ) असलेल संग्रहालय पाहन्यासारख आहे.त्याची भव्यता खालील फोटोमधुन लक्षात येतच....

मंडोर किल्ला 

मंडोर जोधपुरपासुन पूर्वेला ९ किमी. वर असणारी मारवाड राज्याची जुनी राजधानी. नंतरच्या काळात राव जोधा यांनी जोधपुर शहराची स्थापना केली आणि सुरक्षिततेच्या कारणास्तव राजधानी नंतर बांधलेल्या मेहरानगड किल्ल्यावर हलवली. आजही आपणास राठोड शासकांच्या समाध्या इथ पहावयास मिळतात. येथे असणारी ऐतिहासिक बाग आजही एकदम व्यवस्थित जतन केलेली आहे. इथ गेल्यावर फक्त माकडांपासुन सावध रहा !!!

जसवंत थडा - राजा जसवंत सिंह द्वितीय (१८३७-१८९५)  यांच्या स्मरणार्थ त्यांचे पुत्र राजा सरदार सिंह यांनी ही वास्तु बांधली. राजा जसवंत सिंह ह्यांच्या आधी राजघराण्यातील लोकांचे अंतिमसंस्कार मंडोर मधे होत असत. जसवंतसिंह ह्यांच्या इच्छे नुसार त्यांचा अंतिमसंस्कार देवकुंडच्या किनारी करण्यात आले.लाल दगडाच्या चबुतर्यावर संगमरवरामध्ये ही वास्तु बांधलीय. ह्या समाधिच्या परिसरात अजुन काही राजे आणि रान्यांच्या समाध्या आहेत. कारंज्यांची विविधपुर्ण रचना आणि फूल झाडांमुळे समोरचा बगीचा उठुन दिसतो. आत प्रवेश केल्यावर एक मोठी खोली आहे जी दोन भागात विभागलीय एका भागात राजांची चित्र आणि दुसर्या भागात जसवंतसिंह यांची समाधी आहे. इथुन मेहरानगड अगदी विलोभनीय दिसतो. ही वास्तु आणि मेहरान गड यांना जोडनारया रस्त्यावर जोधा राव यांचा पुर्नाकृती पुतळा आहे.

मेहरानगड किल्ला - जोधपुर शहराची शान असणारा हां किल्ला राव जोधा यांनी बांधला आणि राव जोधा यांच्यानंतर  सुद्धा ह्या किल्ल्याचा विस्तार होत राहिला. सुरुवातीच्या काळात दोन महाद्वार असणारा किल्ल्याला आता आठ महाद्वार आहेत जो राठोड राजघरान्याचा पाचशे वर्षांचा इतिहास सांगतो.मंडोरनंतर हा किल्ला राठोड साम्राज्याचा केंद्रबिंदु  राहिला. किल्ल्याच नाव सुर्यावरून पडलय ते कस तर सूर्य म्हणजे 'मिहिर'(संस्कृत शब्द) , मिहिरला राजस्थानी भाषेत मेहर अस म्हणतात आणि राठोड राज्यकर्ते स्वत:ला सुर्यवंशी मानत म्हणुन मेहरानगड!!!

किल्ल्यात जाताना गाइड घ्याच त्यामुळे भरपूर माहिती भेटते. आणि गाइड जरी नाही घेतला तरी प्रत्येक ठिकाणी माहितीफलक लावलेले आहेत. गाइड नसेल तर तुम्हाला किल्ल्यात हवा तितका वेळ फिरता येत हा एक गाइड न घेण्याचा फायदा होतो. किल्ल्यात वरच्या मजल्यावर जाण्यासाठी इथ आता लिफ्ट बसवली गेलीय.

जयपोल आणि फतेहपोल ही महाद्वार अनुक्रमे जयपुर आणि मुघली सेनेवर मिळवलेल्या विजयाची प्रतिक म्हणून बांधली गेलियेत.वर असणार्या तोफा आजही ताकतिची जाणीव करून  देतात.  इथ असणार संग्रहालय हे भारतातील मोठ्या संग्रहालयापैकी एक आहे. इथ आपणास वेगवेगळी हत्यार, युद्ध पोशाख, पालख्या, पाळणे , जुनी नानी, जुन्या तोफा, वस्त्र,चित्र (पेंटिंग्स) बघायला मिळतात.

इथ असणारे वेगवेगळे महाल पाहन्यासारखे आहेत ज्या मधे झाकी महल, शीश महल, मोती महल, फुल महल यांपैकी काहींची छायाचित्रे खाली जोडत आहे.
झाकी महल

शीश महल

मोती महल

फुल महल

एका दालनात एका जर्मन कलाकारने  काढलेले दुर्गादास राठोड यांचे बोलके चित्र आहे. हेच दुर्गादास छत्रपती संभाजी महाराजांकडे औरंगजेबाविरुद्ध लढन्यासाठी मदत मागायला आले होते राजकुमार अजितसिंह यांना बरोबर घेउन. अजीतसिंह हे जसवंतसिंह पहिले यांचे पुत्र. जे मिर्जाराजांसोबत मराठ्यां विरुद्ध चालुन आले होते आणि मराठा फौजेने त्यांची दानादान उडवली होते ते राजा जसवंत सिंह !!! ही माहिती न विसरता गाइडच्या माहितीत मी सांगुन टाकली.

साधारणत: पाचच्या सुमारास किल्ला पूर्ण फिरून  झाला . ढगाळ वातावराणामुळे  किल्ल्यावरुन सूर्यास्त बघायचा बेत फिसकटला. पण किल्ल्यातुन पुर्ण निळ दिसणार जोधपुर शहर आकर्षक वाटत होत.

किल्ल्यावरून दिसणारा क्लॉक टॉवर 

किल्ल्याच्या पायथ्याला असणार्या  कँफेत मस्त नाश्ता करून  आम्ही मेहरानगडला निरोप दिला. वेळ भरपुर असल्यामुळे गाडीवाल्याला बाय बाय करून  पायी यात्रा चालु केली. रस्ता नेहमीप्रमाणे माहितच नव्हता. GPS आणि विन्या असल्यान हॉटेल शोधण अवघड नव्हत. गल्लीबोळ पार करत दिड दोन तास फिरत फिरत हॉटेलवर पोहचलो.

एवढे राजवाडे पाहिले पण काहीतरी अपुर्ण असल्यासारख वाटत होत. त्यात सगळ असुन काहीतरी नसल्या सारख वाटत होत. शेवटी न राहुन फेसबुक वर स्टेटस पडलाच.... फीलिंग  मिसिंग ..... " थाट राजेशाही पण राजगड रायगडीची आपुलकी नाही" अहो कितीही काहीही झाल तरी आमच इमान फक्त रायगडाच्या मातिशीच !!!

राजस्थानात आलोय तर राजस्थानी दाल-भाटी वर ताव मारलाच पाहिजे. पुन्हा शोधमोहीम चालु ....काल पाल हवेली आणि आज दाल-भाटी साठी स्पेशल एक छोटेखानी हॉटेल.... दाल-भाटी देसी घी में.... त्यानंतर रबडी आणि स्पेशल राजस्थानी कुल्फी .... कुल्फी खात खात हॉटेलपर्यंत पायी वारी...... दिवस सुफल संपन्न !!!!

अगदी वेळेवर आलेल्या गाडीने सुरवात चांगली झाली. आजुबाजुला असणार पब्लिक चांगल होत ही दूसरी समाधानकारक गोष्ट !!! त्यामुळ बावीस तासाचा प्रवास कधी संपला ते समजलच नाही (घ्या समजुन). रात्री महाराष्ट्रात लागलेल्या डुलक्याने डायरेक्ट गुजरात मधेच पोहचवले. रात्रीत मोदींच गुजरात ओलांडून सकाळी दहाच्या सुमारास राजस्थानात प्रवेश केला. आता मात्र जेवढ्या लांब नजर जाईल तितक्या लांबच दिसत होत. अगदी पृथ्वीवर सोनेरी चादर पसरावी अगदी तसेच !!! बोलण्यासाठी हे ठीक होत पण लांब लांब पर्यंत हिरवळ दिसत नव्हती. हिकडचे डोंगरपण ओबडधोबड , रचना अगदीच विचित्र लांबून फक्त दगडांचा ढीग मांडावा तसे दिसत होते अगदी उघडे बोडके !!

   

एकही स्टेशन अस गेल नाही जिथ विण्यान काही खाऊ घातल नाही. हा प्रवास फक्त खादाड प्रवास होता. माहितीसह आमचा प्रवास चालला होता विन्या त्याच विकिपीडिया नाव सिद्ध करत होता. फोटोसेशन ... बडबड.... धिंगाना (गाण्यांच्या भेंड्या असला पांचटपणा  नाही बर का ! ) करत एकदम मस्त प्रवास चालु होता. खिडकीतुन दोन तीन वेळा मोरांचे दर्शन सुद्धा झाले होते. लांबच लांब वाळवंट ... अधुनमधुन लागणारी रंगीबेरंगी गाव.... रंगबिरंगी राजस्थानी फेटे अन जरिकाम केलेल्या छोटे छोटे आरसे लावलेल्या साड्या असे पारंपरिक वेशभूषा केलेले सगळे अनओळखी चेहरे !!!

मजल दरमजल करत बावीस तासांचा प्रवास करून , जवळजवळ ११०० किलोमीटरच अंतर कापुन आम्ही जोधपुरात प्रवेश केला. राव जोधा यांच्या नावावरून  जोधपुर हे नाव पडल ( जोधा अकबर यांमधील जोधांचा काही संबंध नाही !!!)  भगत की कोठी BGKT जंक्शनवर आम्ही उतरलो. तिथुन जवळच नरेशच्या ओळखीने हॉटेल बघुन ठेवल होत. गाडी करून  सरळ  हॉटेलवर पोहचलो. नरेशच्या मारवाडी भाषेचा पुरेपुर फायदा आम्हाला होत होता. स्टेशन वरून आम्हाला घेउन जाणारी हीच गाडी दुसर्या दिवशीसाठी ठरवुन टाकली. हॉटेल नरेशच्या पाहुन्यातलच असल्यामुळ अगदी घरच्यासारख वाटत होत. फ्रेश होउन लगेच आम्ही भटकायला बाहर पडलो. ३० तारखेला  सकाळी ६.३० ते ४.०० ऑफिस करून  नंतर एवढा  प्रवास पण थकवा नावाला ही जाणवत नव्हता.

३१ डिसेंबर .... संध्याकाळी बाहेर पडलो. टारगेट होत फक्त निवांत भटकायच आणि शेवटी एखाद मस्त हॉटेल बघुन पेटपुजा करून रूमवर  माघारी यायच. ३१ डिसेंबरचे रंग वातावरणात दिसत होते.  बाजारपेठातुन फिरून  आम्ही  घंटाघर (clock tower) जवळ आलो. यावर दिलेल्या लाइट इफ़ेक्टमुळे अंधारात अगदी उठुन दिसत होता.

पोट नावाच्या अवयवात आता हालचाल चालु झालेली कावळे ओरडू लागले होते. मग आमचा मोर्चा वळला हॉटेलकडे !! पाल हवेली हॉटेल... हवेलीत चालु केलल  एक प्रशस्त हॉटेल.एकदम राजेशाही थाटात. एका बाजुला छोटस संग्रहालय आणि टेरेसवर  हॉटेल. तिथुन मागच्या बाजुला दिसणारा मेहरानगढ किल्ला त्यावरची ती विलोभनीय लायटिंग आणि नववर्षाच्या स्वागताला चाललेली फटाक्यांची आतिशबाजी  !!! आणि जेवताना फिरंग्यांची सोबत आणि त्यांच चाललेल त्यांच्या नववर्षाच त्यांच्या  पद्धतीन  स्वागत !!!

तुडुंब जेवण करून  रात्री एक वाजता जोधपुरच्या गल्ली बोळातुन रस्ते हुडकत रूमवर आलो .

Continue .....................................................

२०१४ ला निरोपाची ट्रिप महाराष्ट्राच्या बाहेर काढायची. मागच्या वर्षी पाच दिवस कोकणात घालवले म्हणन्यापेक्षा गाजवले होते. पाच दिवस बाईक वर कोकण पिंजुन काढला होता. अगदीच येणारया नवीन वर्षाचे स्वागत वगेरे असल कौतुक नाही पण येणार्या सलग सुट्ट्यांचा सदुउपयोग म्हणा हव तर.... तसही हल्ली भटकायला कोणत्या कारणांची गरज हल्ली लागतच नाही. अगदी जुलै ऑगस्ट पासुन चर्चा मेलामेली चालु झाली होती.  कधी जायच हे ठरल होत पण कुठ हे लवकर ठरत नव्हत. आणि सगळ्यात मोठा यक्ष प्रश्न होता येणार कोण कोण ???? त्यासाठी लीगली पूर्ण ग्रुप ला मेल टाकण्याच काम विनयन  अगदी पद्धतशीर केल. विनय आमच्या ग्रुप चा असल्या बाहेरच्या उचापतीसाठीचा मँनेजर !!! खरतर हा मेल फक्त वातावरण तापवन्यासाठीच होता कारण कुठ जायच हे अजुन तरी ठरल नव्हत. बारा जणांना  मेल गेले. जायच कुठ हा प्रश्न अजुन तसाच होता. घरचे मागच्याच वर्षी केरळला जाउन आलेले तिकडचे फोटो बघुन केरळ माझ्या डोक्यात घुमत होत. तशी मी विन्याला पण पीन मारली आणि आमच सर्चिंग चालु झाल. काहिकेल्या केरळ आमच्या बजेट मधे बसेना. बजेट वाढल तर तर येनार्यांची संख्या कमी होणार होती. त्यामुळ पुन्हा कधीतरी जाऊ अस म्हणुन केरळला बगल दिली. दूसरा पर्याय होता राजस्थान  !!!

राजस्थान  !!!
काय बघणार तिकड ??? काय आहे वाळवंटात ?? असे सल्ले देखिल आले पण नेहमीप्रमाणे विट्टी उडवावी तस उडवून लावले. आनंदाची गोष्ट म्हणजे कुठ हा प्रश्न मिटला. मी खुश होतो म्हणजे प्लानमधे दोन तीन किल्ल्यांचा समावेश होता आणि बरच काही इतिहासासंबंधी बघायला मिळणार होत. राजस्थानात कुठ ?? जोधपुर आणि जैसेलमेर !!! फायनली डन !!!

मेलामेलीत बाराजण असले तरी शेवटी संख्या पाच सहाच असणार हे माहीत होत. रेल्वेच बुकिंग करण गरजेच होत त्यामुळ कोण कोण येणार हे लवकर ठरन गरजेच होत. अंदाजाप्रमाणे जे येणार होते तेच आले. तरी सुट्ट्यांच अजुन मिळतील की नाही  माहीत नव्हत. दोन तीनच  सुट्ट्या लागणार होत्या इतर दिवस सुट्ट्यांचेच होते. आता पुन्हा मेलामेली येणारे To मधे बाकी Cc मधे !!! सहाजण तयार झालो. विनय व्यास ट्रिप मँनजर, नरेश मालविया राजस्थानला जायच म्हणुन जरा जास्तच खुश, सद्दाम शेख कुठपण आणि कधिपन यायला कायम तयार,  अभिजीत मेस्त्री कायम फिरायला पुढ पण हयावेळी हानुनमारून  नाव  लिहलेल  आणि  प्रितम सुतार शेवट पर्यंत हो हो म्हणणार आणि शेवटच्या वेळेत कलटी देणार खुप वेळचा अनुभव. फायनली सहाजणांच तिकीट बुकिंग झाल, नेहमीप्रमाणे वेटिंग लिस्टमधे..... २९ नोव्हेंबर ला मल्हारगडावर असताना विनयचा मँसेज आला ... ticket confirmed ...आणि फोटोपण. जोधपुर एक्सप्रेस .... २९ डिसेंबर २०१४... संध्याकाळी ६ वाजुन ५० मिनटांनी !!!

 पण सगळ सरळ रेषेत झाल तर मग फिरन कसल ??? अभ्याला सुट्टी मिळत नव्हती. वीकेंडला पण काम कराव लागणार होत, इच्छा असुनही त्याला बेत रद्द करावा लागला. अमोल यायला तयार होता तसा उत्साही पण जरा जास्त मोटीव्हेट करावा लागणारा अमोल पठारे. अमोलला तळ्यातुन मळ्यात आणण्याची जबाबदारी सिडभाइनी ( ह्या ट्रिप मधील सद्दामच नाव ...पिक्चरवाला फोटोग्राफर सिड ... आमचे फोटो चांगले काढावेत म्हणुन !! ) अगदी व्यवस्थित पार पाडली. आता सगळ सुरळीत होत. तोपर्यंत आठ दिवस आधी प्रितम बाबांना साक्षात्कार झाला आणि त्यांनी बाँम्ब टाकला. गावची यात्रा असल्याने येणार नाही. आमच्या भाषेत नेहमीप्रमाणे टांग मारली. प्रितमने टाकलेला बाँम्ब पद्धतशीरपणे बाकीच्यांनी माझ्यावर फोडला. सहापैकी एक सीट मोकळी प्रवास करणार होती.

पुन्हा नविन व्हाटस् अप ग्रुप .....ढीगान मँसेज.... मेलामेली... आणि 

नियोजनाच्या नावाखाली निव्वळ खेचाखेची !!! सगळ्यांना व्यवस्थित सुट्ट्या मिळाल्या होत्या फक्त सद्दामला आजारी पडाव लागणार होत. सगळी तयारी व्यवस्थित झाली. घरूनपण  परवानगी  मिळाली.  म्हणजे थोडासा हट्ट केला की ती मिळतेच.  
३० तारखेला  ऑफिस करून  ट्रेन पकडायची होती. त्यामुळे विनय साहेबांनी स्टेशनपर्यंत खास कँबची सोय केलेली. एक तास आधीच चौघेजण स्टेशनला पोहचलो. ट्रेन यायच्या आधी दहा मिनिट नरेश पोहचला. 
आणि आवाज आला, "जोधपुर एक्सप्रेस प्लाटफॉर्म क्रमांक तीन पर आ रही है । " हा तीन नंबरच मला आठवतय.... आता सेल्फी तो बनता है .....

डावीकडुन  विनय, सद्दाम, मी, नरेश, अमोल

to बी continue.....

बोम्बल्या फकीरान  पुन्हा एकदा सुंबरान मांडलय , काढा पटापट  आपापली घोडी... दामटा गडाकड अन होऊन जाउदे गडकोटांचा जागर !!! उघडा आपापला खजिना अन येउदे जगासमोर आपल्या राजांचे गडकिल्ले !!!!

घुमु दे पुन्हा एकदा सह्याद्रीच चांगभल.... गडकोटाच  चांगभल .. 

आणि चालु झाला दुर्गजागर ... आता फेसबुकवर काही दिवस पुन्हा एकदा गड-कोटांचा जागर बघायला भेटणार होता. प्रत्येकाच्या वेगळ्या नजरेतून किल्ल्यांचे वेगवेगळे भाग माहीतीसह अभ्यासायला मिळणार  होते.  अगदी रायगडापासुन ते जिंजीपर्यंत !!!

ह्यावेळी एकाच विषयावर फोटो टाकायचे अस ठरवलेल .... ठरल वेगवेगळ्या किल्ल्यांची महाद्वार .... पाच दिवस ... पाच किल्ले ... पाच महाद्वार .... सुरुवात ??? सुरवात तर रायगडाच्या महादरवाजापासूनच ....

पायवाटेने वर पोहोचल्यावर महादरवाजा समोर उभा ठाकतो. फसव्या प्रवेशदाराचा हा एक उत्तम नमुना म्हणता येईल. गोमुखी बांधणीमुळे आक्रमणकर्त्याला एका चिंचोळ्या आणि वळणदार मार्गाने पुढे जावे लागते तेव्हा कुठे खरे प्रवेशदार दिसते. वळलेल्या मार्गामुळे दारावर धडक देण्यासाठी हत्तीचा किंवा इतर साधनांचा उपयोग करता येत नाही. महादरवाज्यावरती कातळात पाण्याची दोन खोदीव टाकी आहेत. याचा उपयोग महादरवाजात  असणारया लोकांच्या दैनंदिन वापरासाठी होत असावा. खालून पाहताना तर समोरच्या बलाढ्य बुरुजांमुळे प्रवेशदार दिसतच नाही.  दुसरी महत्वाची गोष्ट  म्हणजे महादरवाजा आला म्हणजे गडमाथा  आला अस नाही. महादरवाजा  आजही त्यावेळच्या  बांधकामशास्त्राला मनोमन मुजरा घालायला लावतो.

#मनात_पुजिन_रायगडा

महादरवाजा

रायगडच्या महादरवाज्यानंतर आता राजगडचा पाली दरवाजा. स्वराज्याच्या अनेक मोहिमा ह्याच दरवाज्यातून निघाल्या. अनेक लढाया मारून  राजे ह्याच दरवाज्यातून आले असतील.हाच स्वराज्याच्या सुखदुखा:चा साक्षीदार !!!

राजमार्गाने वर आल्यावर लागणारा हा पाली दरवाजा... पाली दरवाजा आपल्याला पद्मावती माचिवर घेउन जातो ...इथ दोन खालचा आणि वरचा असे दरवाजे आहेत. खालचा दरवाजातून येणारी वाट पूर्णपणे वरच्या दरवाज्याच्या माराच्या टप्प्यात आहे. किल्ल्यात प्रवेश करताना उजव्या हाताला खडी चढन आणि डाव्या बाजुला दरी अशी रचना इथेसुद्धा पाहायला मिळते. अस या वाटेचं स्वरूप, तुम्हाला वाटेल यात काय विशेष पण "किल्ल्या वर हल्ला झालाच तर गनीम खालून वरती येणार अश्या वेळेस गनीमाच्या उजव्या हाथात तलवार असणार, गडावर येणाऱ्या वाटेच्या उजव्या बाजूला कडा आणि डाव्या बाजूला दरी, गनिमाला तलवार तरी फिरवता येईल का? आणि तलवार फिरवलीच तर डाव्या बाजूला आधार घ्यायला काही  नसल्याने तो दरीत कोसळणार "

जगातील इतिहासकारांनी नोंद घ्यावी असा हा राजगड...

राजगडचा पाली दरवाजा

रतनवाडीचा रतनगड... वाडीत अमुतेश्वराचा रहिवास .... अन पाठीशी रतनगड  !!!

हनुमान दरवाजा !!!

रतनवाडीतुन शिड्यांच्या वाटेने रतनगडावर आल्यावर पहिल्यांदा लागतो गणेश दरवाजा, तो ओलांडून पुढ आले की दोन फाटे फुटतात एक गुहेकडे जातो तर दूसरा आपल्याला हनुमान दरवाजाकडे घेउन जातो. एका बाजुचा बुरुज  थोडा  पडझड झालेला पण अजुन व्यवस्थित असणारा हनुमान दरवाजा. डाव्या बाजुला हनुमानाचे तर उजव्या बाजुला गणपतीचे  शिल्प कोरलेले आहे. मागे जो बाहेर आलेला दिसतोय तो कात्राबाईचा कडा. पुढ गेल्यावर गोल बुरुज लागतो. तिथुन दिसणारा नजारा कोकणकड्याची  आठवण करून  देतो. हनुमान दरवाजा खरया अर्थाने गडावर प्रवेश मिळवुन देतो. रतनगड वरचाच अखंड पाषाणातला  त्रिंबक दरवाजा पाहण्यासारखा आहे.

हनुमान दरवाजा, रतनगड

तान्हाजी मालुसरे यांच्या पराक्रमाचा साक्षीदार किल्ले सिंहगड !!!

जिथ हाताच्या ढाली करुन मरहट्टे   लढले धारातीर्थ पडले ...ज्यानी मराठ्यांचे रौद्ररुपी तांडव बगितले ...जिथ जिवाची पर्वा न करता घरदार विसरून   प्राणांची आहुती दिली ....आधी लगीन कोंढाण्याचे , मग माझ्या रायबाचे असे म्हणत लढता लढता तानाजी मालुसरे ज्या किल्ल्यावर धारातीर्थी पडले तोच " किल्ले सिंहगड..."

कल्याण दरवाजा, सिंहगड !!!

थोडासा वेगळा प्रयत्न ....

लोहगड ... स्वराज्याची तिजोरी .... लक्ष्मी कोठिची श्रीमंती...विंचुकाट्याचा देखनेपणा  आणि तटबंदिचा रुबाब .....

दुर्गजागर मधला हा पाचवा फोटो लोहगडावरून  ....

महादरवाजा, लोहगड !!!

गडावर चढताना एकूण चार प्रवेश्द्वार लागतात,हा मार्ग सर्पाकार असून शेवटच्या द्वारातून खाली पहिले असता अजोड सर्पाकार रचना दिसून येते हेच लोहगडाचे मुख्य आकर्षण आहे. सर्वप्रथम लागतो तो -

गणेश दरवाजा :- असे सांगितले जाते कि या दरवाजाच्या बुरुजाखाली सावळे कुटुंबियांचा नरबळी देण्यात आला होता आणि त्यच्या बदल्यात त्यांच्या वंशजांना लोहगडवाडीची पाटीलकी देण्यात आली. त्यानंतर-

नारायण दरवाजा :- हा दरवाजा नाना फडणवीस यांनी बांधला.येथील भुयारात भात व नाचणी साठवून ठेवण्यात येत.

हनुमान दरवाजा :-हा दरवाजा सर्वात आधी बांधला गेला.

महादरवाजा :- हा गडाचा मुख्य दरवाजा आहे,यावर मारूतीरायाचे शिल्प कोरलेले आहे. 

उजडायला अजुन दोन तासांचा तरी अवधी असल. भल्या पहाटे देवपुजा उरकुन आईसाहेबांच्या हस्ते माथ्यावर चंद्रकोर लाऊन सदरा अडकवला. वर जरीच मुंडास बांधुन स्वारी तयार झाली.पाठीला ढाल अन कमरल तलवार लाऊन पायात कोल्हापुरी सरकवत उंबर्यातुन  बाहेर पडलो.वाड्याच्या दारावर येतो तोच सदान गंगीला तयार करून  पुढ  आणली. जनावर एकदम उमद हीच अगदी पुर्वजन्माच नात. जात घोडीची पण माणसाच मन लाभलेली गंगी घोडी आमच्या पाग्यातल मला सगळ्यात जास्त आवडणारी. समोर येताच खुरान जमीन उकरू  लागली.  कमरची  तलवार सावरत अन मिशिला ताव देत मी घोडिवर मांड  टाकली. घोड्यावर  मांड पक्की तरच तुम्ही जनावरावर  राज्य करु शकाल मी ते शब्द विसरलो नव्हतो. गंगीन लगेच पुढच दोन पाय हवेत उचलुन मला प्रतिसाद दिला आज हिचा पण सुर वेगळाच जाणवत होता.  

धुक्याला कापत आम्ही अंतर कापत होतो. गाव कधीच माग पडल होत. अन आम्ही सिंहगडाच्या वाटेला लागलेलो. अजुन सूर्य नारायणानी दर्शन दिल नव्हत. त्यामुळ गडाच  दरवाज बंदच असणार होत. महाराजांचा तसा आदेशच होता. पायथ्यापासुनच तान्हाजीरावांच्या पराक्रमाला  मनोमन मुजरा करून  पाबे घाटाचा  रस्ता धरला.  ह्याच वाटेन शाहेस्तेखानावर   हल्ला करून महाराज अन मावळ परतल होत. ही वाट बोम्बल्यान मला दाखवलेली. बोम्बल्या म्हंजी महाराजांच्या गुप्तहेर खात्यातलाच शिलेदार असावा अस मला कायम वाटत. पाबे घाटाच्या माथ्यावरून तोरण्याच अन राजगडाच  दर्शन झाल. आत्ताशी कुठ पूर्वेला तांबड फुटायला लागल होत. अन आम्ही राजगडाच्या दिशेन घोडदौड करत होतो. सूर्य नारायणाच दर्शन मला बालेकील्ल्यावरन  घ्यायच होत. राजगड कायम मनात पुजला जातो महाराजांनी आयुष्याची बावीस वर्ष हीथ घालवली. मोठ्या मोठ्या मोहिमा हितनच निघाल्या. हीच स्वराज्याची पहिली राजधानी....गरुडाच घरट, राजियांचा गड अन गडांचा राजा.... राजगड !!!

घोडीवरून  पायउतार   होत  राजमार्गान धाव घेत पाली दरवाजा गाठलासुद्धा !! दमछाक करणारा राजगड पण आज मी काही क्षणात वर आलो होतो. पद्मावती मातेचे दर्शन घेउन मोर्चा बालेकिल्ल्याकड वळवला.बालेकिल्ल्याच्या महाद्वाराच्या पायर्यांवर   बसुन सुवेळा माचिवरुन  रंगांची  उधळण  करत वर येणार्या भास्कररावांच दर्शन घेन म्हणजे नशीबच ... ह्याच द्वाराच्या कोपर्यात अफजलखानाच मुंडक पुरलय. आमच्या स्वराज्याकड वाईट नजरेन बघेल त्याची अशीच अवस्था होइल अशीच साक्ष तो दरवाजा देतोय. बालेकिल्ल्यावरून मावळाच दर्शन घेउन पुन्हा पद्मावती माचिवर येतो आणि राजमार्गा कड चालु लागलो. संजीवनी माची राहिली म्हणताय अहो ती आत्ताच नाय ...

खाली येउन आम्ही लगेच निघतो भोरकड... भोर वरंधा महाड अन लगेच रायगड.... धन्याच घर ...आमचा राजा रायगडी राहतो.  भोर ओलंडुन वरांधात घुसलो की पावसाच्या सरी भिजउ   लागतात. कोकणातुन आलेले ढग अगदी अलगत आम्हाला स्वर्गाची झलक  दाखवतात. ढगातुनच घोडिवर बसुन समोरून  आलेल  ढग बाजुला सारत महाडात उतरतो. आता ओढ लागलेली असते महाराजांच्या दर्शनाची. लांबूनच रायगडाच अन् सह्यकड्याच रूप डोळ्यात साठवत ''मनात पूजिन रायगडा'' म्हणत नतमस्तक होतो आणि वळतो  पाचाडाकड. आऊसाहेबांच्या दर्शनाला.राजमाता जिजाऊंसमोर नतमस्तक होतो. आजही पहिला मुजरा पाचाडात घालतो.

शरीरान जेंव्हा खुबलढा बुरुजाजवळ असतो तेंव्हाच मन धापा टाकत नाना दरवाजा ओलांडून महादरवाज्याला थाप मारत असते. वर आभाळालाही लाजवेल अशा डौलात फडकनारा भगवा जरीपटका उर भरून  आणत  असतो. महादरवाजा हिरोजीना मुजरा घालायला भाग पाडतो. रायगड बांधणारे हीरोजी. पुढ जात हत्ती तलाव, गंगासागर तलाव, आकाशाला भिडणारे मनोरे मराठ्यांचे ऐश्वर्य दाखवतात,आजही आम्हाला ते आकाशाला भिडलेले दिसतात. पालखी दरवाजा, मेणा दरवाजा, राणीवसा माग टाकत, राजसदरेवर  पोहचतो. नगारखान्यातुनच  वाकुन तीन हाथ मुजरा घालत आत शिरतो अन् गगनभेदी गारद देतो...

"महाराज.....गडपती...गजपती...भूपती..अष्टावधानजागृत...अष्टप्रधानवेष्टित...न्यायालंकारभूषित...शस्त्रास्त्रशासत्रपारंगत...राजश्रियाविराजित..सकळकुळमंडळीत...राजनीतीधुरंधर...प्रौढप्रतापपुरंदर... क्षत्रियकुलावतंस सिंहासनाधीश्वर..महाराजाधिराज....राजा...शिवछत्रपती महाराजांचा विजय असो...''

राजसदरेवरून  होळीच्या  माळाकड निघतो. इथच शंभुराजानी  होळीतुन नारळ काढला असल, अन् महाराजांनी मोठ्या अभिमानान शेरभर सोन्याच कड हातावर चढवल असल... बाजारपेठेतुन पुढ जात जगदीश्वराच्या दर्शनाला निघतो.जगाच्या ईश्वराच दर्शन घेउन पुढ जाउन माझ्या परमेश्वराच दर्शन घेतो. वाघबीळातुन  येणारी गार हवा घेऊन माघारी फिरतो.

रायगडावरून  पाय कधीच  निघत नाही, तरीपण जड पावलांनी रायगड सोडतो. कोकणाची  किनारपट्टी माझ्या ख़ास आवडीची. किनार्यावरून घोडी फेकत पुढ निघतो. मुरडाच्या किनार्यावरून जंजिरा दिसतो. त्याला पाहिल्यावर कधीच काही वाटत नाही त्याची काय ती किंमत ज्याला आमच्या राजांचे कधी चरणस्पर्श झालेच नाहीत.... अभागी रे तु अभागी !!! आलिबाग मधुन आंग्रेंच्या समाधीला वंदन करून  घाट माथ्याकड दौड़ु लागलोय. मधेच राजमाची घनदाट जंगलातून खुणवत होता वाट वाकडी करून  घोडी त्या घनदाट जंगलात दामटवत अनेक दरया-खोरी ओलंडुंन राजमाचीवर पोहचलो. राजमाचीच्या गुहेत थोडा आराम करुन सह्याद्रीच देखन रूप डोळ्यात साठवुन पुढ निघलो. इथुन खंडाळ्याचा घाट परिसर एकदम देखणा दिसतो. राजमाचीच्या पायथ्याच्या प्राचीन मंदिरातल्या महादेवाच दर्शन घेउन राजमाचीचा निरोप घेतला. त्याच पट्ट्यातल्या लोहगड विसापुराकड  निघतो. न विसरता भाजे लेण्यातली कलाकुसर जगतो. पायथ्यापासुन दिसणारी लोहगडाची तटबंदी मोहात पाडते. कितीतरी द्वार ओलंडुन वर पोहचलो. लक्ष्मी कोठीची श्रीमंती जगुन विंचुकाट्याकड पळतो. समोरून  वाहणारे ढग  अंगावर घेत, विसापुर इथूनच डोळ्यात साठवतो. 

सूर्य डोक्यावर आलेला असताना आठवण होते रतनवाडीच्या अमृतेश्वराची.पल्ला लांबचा पण घोडिला आता पंख लागल्यासारखी ती धाऊ लागली होती. जुन्नर नारायनगाव माग टाकुन खुबी फाट्यावरून  रतनवाडीत  पोहचलो पण ! अमृतेश्वराच हेमाडपंथी मंदिर कलाकुसरीचा अनोखा नमुना. लोक म्हणतात की हे मंदीर पांडवानी बांधल पण मला हे मान्य नाही ज्या कलाकारांनी त्यांच आयुष्य ह्यासाठी घालवल त्यांच्यावर  अन्याय करायला मन धजवत नाही. मंदिराच्या परिसरातली पुष्कर्णी कायम लक्षात राहन्यासारखी. माग उभा असलेला रतनगड बोलवत होता. अन मी सहाजिकच तिकड चालु लागलो. उन्ह वाढली होती. रतनगडाच्या  गुहेतुन सह्याद्रीच्या  रांगा न्याहाळुन गणपती कोरलेल्या दरवाज्यातुन किल्ल्यात  प्रवेशलो. समोर दिसत होत सह्याद्रीच अजुन एक रूप.  समोर कात्राबाईचा कडा अन खाली खोलच खोल दरी ढग वरून  कसे दिसतात ते इथ समजत. नेढ्यात बसुन पुढ निघालो. रतनगडाच  हे प्रवेशद्वार म्हणजे तोंडात   बोट घालायला लावणारी जागा. थोडी जरी नजर चुकली की कपाळमोक्षच.  बाणाच्या सुळक्याला  वळसा घालुन खाली उतरलो. 

पोटात कावळ्यांनी थैमान घालायला सुरुवात केली. सह्याद्रीत असताना कुणाचही दार ठोठवा तुम्हाला अगदी जावायासारखा  पाहुनचार  भेटणार कारण सह्याद्री अन स्वराज्य कधीच कुणाला उपाशी ठेवत नाहित. पोटोबा करून  सह्याद्रीच्या चमत्काराच्या दिशेने निघालो संधन दरीच्या दिशेने. संधन म्हणजे गूढ़ अकल्पित आणि कधीही न सुटलेल सह्याद्रीच कोड ! अशा किती जागा सह्याद्रीच्या पोटात लपुन बसल्यात कोणास ठाऊक ??? ह्या जागेच वर्णन करायला शब्द नाहीत. साम्रद मधे आल्यावर अलंग मदन कुलंग हसत आमंत्रन देत असतो. आत्ताच नाही पुन्हा नक्की येईन म्हणुन मी निघालो हरिश्चंद्रगडाकड ! अजुन एक हेमाडपंथी  मंदीर, लहान लहान खुप मंदिर आणि पाण्यातला केदारेश्वर ! छाती एवढ्या पाण्यातून केदारेश्वराला  प्रदक्षिणा घातली. इथला बाप्पा हृदयात  राहतो. हाच खरा देव. साध्या फुलाचीसुद्धा अपेक्षा न करता उन्हापावसात हजार वर्ष अस्तित्व टिकऊन आहे. आता वेळ कोकणकड्याची !! कोकणकड्यावर गेल्यावर गरुडरुपी  मन  आभाळात  घिरट्या  घ्यायला लागत. ह्यापेक्षा सुंदर काही असुच शकत नाही !!

हरिश्चंद्राची कलाकुसर भुलेश्वराची आठवण करून देतो आणि मी भुलेश्वराच्या गाभार्यात पोहचलो सुद्धा !! ह्याइथली कला म्हणजे मानवरूपात  येउन  देवाने  केलेला   दैवी चमत्कार !!

पलीकडच जेजुरीत खंडेराया सह्याद्रीच्या संगतीत राहतो.खंडेरायासमोर माथा टेकुन माथी भंडारा लाऊन सासवडला बगल देऊन  पुरंदरवर पोहचलो. धाकट्या धन्याला मुजरा करून  बालेकील्ल्यावर फेरफटका मारला. भास्करराव आता परतीच्या वाटेला लागलेले. संध्याकाळची वेळ जवळ यायला लागली की आठवण होते संजीवनी माचीची !! गडबडीत बालेकिल्ल्याला बगल देऊन पळत पळत  संजीवनी माचीवर येउन बसलो. ह्या जागेवरून  भास्कररावांना  निरोप देन म्हणजे स्वर्गसुख !!!

कधीच कोणी मधे अडथळा आणु नये कायम इथच बसुन भास्कर रावांन बरोबर बोलत बसाव अस वाटत असतानाच मला मागुन कोणीतरी जोरजोरात हलवत होत मी म्हणत होतो थोडा वेळ अजुन फक्त थोडा वेळ बसु दया ती आकाशाची भगवी किनार मला बघु दया.

पण मागचा आवाज आता खुपच वाढला होता, " अरे उठ ना..  नऊ वाजलेत  रविवार असला म्हणुन काय कोणी एवढा वेळ झोपत का ??? " मी मात्र एकटाच  गालातल्या गालात हसत होतो. किती आळशी तु अस आई म्हणत होती पण तिला कस सांगणार ही स्वारी आत्ताच कुठुन दौड मारून  आली होती. सांगितल असत तरी तीच उत्तर मला माहीत होत , "वेडा आहेस तु" हे ठरलेल..

खरच असेल तस कदाचित कारण आत्ता मी इथ असतो तर लगेच रायगडावर राजदरबारात .... कधी टकमक  टोकावर तर कधी कोकण कड्यावर... कधी जगदीश्वराच्या गाभार्यात तर कधी भुलेश्वराच्या .... कधी हरिश्चंद्रेश्वरासमोर नतमस्तक तर कधी अमृतेश्वरासमोर....कधी रायगडावर   महाराजांनसमोर तर कधी   तुळापुरात वढुत शंभु राजांसमोर... कधी नगारखान्यासमोर  महाराजांच्या  राज्याभिषेकात तलवार नाचवत तर कधी लक्ष्मी रोडवर बाप्पासाठी  ढोल वाजवत ..... असाच आहे मी अगदी आई म्हणते तसाच ...

पुरंदर स्वच्छता मोहिम आणि दुर्गभ्रमंती

इतिहास मराठी मातीचा परिवार !!!
दि. १८ जानेवारी २०१५

पहाटे तीन वाजता फोन वाजतोय ....कोण आहे एवढ्या लवकर ??? पहाटे तीन वाजता   ते पण रविवारची पहाट .... फोन उचलला तर पलीकडून किशाचा  प्रश्न झोपलाय का ???? अरे ##@@## ....  आमच्याकड तरी ह्या वेळेला झोपतातच. आम्ही वाकड ला आलोय सहा वाजेपर्यंत पुरंदर पायथ्याला पोहचतोय सांगुन किशान फोन ठेवला. अहो पण हे तर रात्रीच ठरलेल ना. तरी   मुंबईकरांची ही अश्या खोड्या करायची जुनी सवई .  मुंबईकर निक्या किशा रुप्या तिघ पण अवलियेच. कॉलेजला असताना सातारकर म्हणुन झालेली मैत्री आणि आता जिवलग मित्रांच्या यादीमधले ! झोपेच खोबर झालच होत पण ह्याच विशेष वाईट वाटल नाही कारण जवळ जवळ दोन अडीच वर्षानंतर आम्ही सगळे भेटणार होतो. मुंबईकरांसोबत अजुन बम्पर गिफ्ट होती.सचिन दरेकर पु.क.फेम सचिन दरेकर. आणि सोबत होता पूर्ण इतिहास मराठी मातीचा परिवार !!! निमित्त होत पुरंदर स्वच्छता मोहिम आणि दुर्गभ्रमंती !! 

सहालाच कायमची माझी पार्टनर घेउन अंधारातच बाहेर पडलो. रोड लँपच्या उजेडात सोनेरी झालेल धुक कापत मी आणि ती निघालो होतो. (बाईक हो ...अजुन ती वाली ती नाहीयेय !!) दापोडी स्टेशन वरून  मह्याला  ला घ्यायच होत. मी पोहचायच्या आधीच मह्या हजर होता. कॉलेजच्या वेळी एकदा माझी आणि ऋशीची वाट बघत NH4 च्या डिवायडरवर हायवेच्या बरोबर मधोमध उभा राहिलेला आज रस्त्याच्या बाजुला उभा राहिलेला महेश (मह्या) खरच आय टी मधला प्रोफेशनल अभियंता वाटत होता. तिथुन दोघेजण हाय फाय सिमेंटच्या  जंगलात घुसलो. तळ्यात मळ्यात करत ती धावत होती. मागुन मह्याच बोलण चालु होत.आणि ह्या जंगलात आमचा रस्ता चुकला. पाउलवाटा कधी चुकत नाहीत पण हे डांबरी रस्ते हमखास चुकवतात. विचरत विचरत पाबे घाट गाठला. घाटात हौश्यांची गर्दी होतीच.एका बाजुला पूर्ण पुणेआणि  दुसरीकड भास्कररावांच  दर्शन घेत दिवे घाट ओलंडला.

घाटा पलिकडे माउलींच्या विसाव्याजवळ मस्त गरमागरम कांदा भजी खाऊन पुढ निघालो. जाधवगडाकड बघत पुढ निघालो आत्ताच होटेल  जाधवगड. सासवड भागात चकरा वाढल्यात एवढ मात्र खर.सासवडमधे  शिरताच समोर असणारी महाराजांची मूर्ती कायमच मनाला भुरळ पाडते. दिड दोन महिन्यात ही तीसरी चौथी वेळ होती.

सासवड ला वळसा घालुन आम्ही पुरंदरकड धाऊ लागलो. समोर दिसत होता पुरंदर आणि वज्रगड. गडाचे अवाढव्य  रूप  पाहून  डोक्यात शहाजी महाराजांचे  शब्द खेळत होते.

"गडासारखा गड पुरंदर दरडीवरती दरड

 कड्यावरती कडे त्याच्या वरती कपार 
कपारीला धार धारेवरती कोट 

कोटाच्या आतमाची माचीच्या आत बालेकिल्ला

बालेकिल्ल्याला बुरुज चोवीस चोवीस बुरुजात शेंद्र्या बुरुज 

बुरुज भिडला आहे आभाळाला आभाळात भिरभीरतील घारी 

अन् बालेकिल्ल्यात तळपतील तिखट  तलवारी "

बाकी मंडळी पायथ्यापासुन चालत वर गेले होते. आम्ही मात्र गाडीवरच वरपर्यंत गेलो. आणि समोर लागल इंट्री गेट हो इंट्री गेट च पुरंदर आता भारतीय लष्कराच्या  अदिपत्याखाली आहे. मुंबईकर भेटले. गेट वर फॉरमलिटीज त्यांनी आधीच पूर्ण केल्या होत्या.विजिटर डायरीत ४१+२ करून  आम्ही आत घुसलो.

कॉलेजला  असताना रात्र रात्रभर इतिहासावर चर्चा व्हायची आपली पण अस काम करणारी संस्था असावी अस वाटायच पण त्यावेळी ते हवेतच विरून  जायच.  पण  मुंबई करानी   ते काम मात्र पूर्ण केलय. आज इतिहास मराठी मातीचा परिवार विविध क्षेत्रात कार्यरत आहे. त्याचाच एक भाग म्हणुन आज पुरंदर वर स्वच्छता मोहिम होती. कॉलेज मधे टिंगल्या उडवनारा निख्या आज प्रत्येक किल्ल्याची पावला पावलाची माहिती ठेवतो. उगच गूगल बाबा म्हणुन नाही ओळखत  त्याला.

पुरंदर ... पुरंदर बद्दल मनात जरा वेगळच  स्थान. स्वराज्याच्या धाकल्या धन्याच, दिल्लीच्या तख्ताला महाराष्ट्रापुढे  लोळण्या   घ्यायला लावनारया  रणधुरंधर छत्रपती संभाजी महाराजांच जन्मस्थान. मुरारबाजींच्या अतुलनीय पराक्रमाचा साक्षीदार पुरंदर. पुरंदराचा  उल्लेख पुराणात इंद्रनील पर्वत म्हणुन आढळतो. इंद्राच स्थान जस बळकट  तसच पुरंदराच. बहामनी, आदिलशाही, मराठा राजवट, मुघलशाही , पेशवाई , ब्रिटिश राजवट आणि आत्ता भारतीय लष्कर असा भल्या मोठ्या इतिहासाचा साक्षीदार.शिवरायांच्या स्वराज्य उभारणीच्या  सुरुवातीच्या काळापासुन ते अगदी इंग्रजांविरुद्ध  लढणार्या उमाजी नाईकांनपर्यंत पुरंदर ने सगळ्याना साथ दिलीय. स्वराज्याच्या सुरवातीच्या काळात ह्याच पुरंदर न मोलाची साथ दिलेली. फत्तेखानचा बंदोबस्त ह्याच्याच आधारान केलेला. १४ मे १६५७ रोजी इथच शंभु राजांचा जन्म झाला.मुरारबाजींनी सईबाई महाराणीसाहेबांच माहेरपण केल.

शके १५८७ म्हणजेच १६६५ मध्ये मोगल सरदार जयसिंगाने पुरंदराला वेढा घातला. या युद्धाचे वर्णन सभासद बखरीमध्ये असे आढळते.

'तेव्हा पूरंधरावरी नामजाद लोकांचा सरदार राजियाचा मुरारबाजी परभू म्हणून होता. त्याजबरोबर हजार माणूस होते. याखेरीज किल्ल्याचे एक हजारे असे दोन हजारे लोक होते. त्यात निवड करून मुरारबाजी याने सातशे माणूस घेऊन ते गडाखाली दिलेरखानावरी आले. दिलेरखान तालेदार जोरावर पठान पाच हजार याखेरीज बैईल वगैरे लोक ऐशी गडास चौतरफा चढत होती. त्यात होऊन सरमिसळ जाहले. मोठे धूरंधर युद्ध जहले. मावळे लोकांनी व खासां मुरारबाजी यानी निदान करून भांडण केले. पाचशे पठाण लष्कर ठार जाहले. तसेच बहिले मारले.'

मुरारबाजी देशपांडेचे हे शौर्य पाहून दिलेरखान बोलिला,
'अरे तू कौल घे. मोठा मर्दाना शिपाई तुज नावाजितो.' ऐसे बोलीता मुरारबाजी बोलिला, 'तुझा कौल म्हणजे काय? मी शिवाजी महाराजांचा शिपाई तुझा कौल घेतो की काय?' म्हणोनि नीट खानावरी चालिला. खानावरी तलवारीचा वार करावा तो खानने आपले तीन तीर मारून पुरा केला. तो पडला. मग खानाने तोंडात आंगोळी घातली, 'असा शिपाई खुदाने पैदा केला.'

ह्याच मुरारबाजींचा तेजोमय पुतळा आज ही रक्त सळसळवल्याशिवाय  राहत नाही. आजही मुरारबाजींच्या पराक्रमाची ही जागा साक्ष देते. मुरारबाजींसमोर गारद देऊन शिवराय आणि शंभुराजांचा  जयघोष करत आम्ही पुढ निघालो. हल्ली गारद देण्याची संधी मी सोडत नाही आणि आज बरोबर अस्नार्यांची संख्या पण खुप होती. त्यामुळ गड आवाजानी भरून  गेला.  जास्त आवाज करु  नका अशी लष्कराच्या जवानांनी सांगीतल होत पण तस फारस मनावर घेतल नव्हत.  

मूर्ती पासुन समोर गेल्यावर ब्रिटिशकालीन  चर्च बघायल मिळतात. पुरंदरेश्वराच आणि  रामेश्वराच दर्शन घेतल. पुढ असणार्या चौकीवर आमचे सर्वांचे मोबाईल आणि camera जमा केले. सुरक्षिततेच्या कारणासाठी. नो फोटो इच्छा नसताना सगळ जमा कराव लागल काही पर्याय नव्हता.  चेक पोस्ट पासुन डावी कड़ वळुन गडाकड  प्रस्थान केल. समोर लागत प्रवेश द्वार. बुरुज आणि तटबंदी  अजुन तशी चांगल्या अवस्थेत आहे. पण वर वाढत चाललेल  कॉंक्रेटच जंगल चिंताजनक आहे. वाड्यांचे अवशेष बघत पुढे पाण्याच्या टाक्यांना वळसा घालुन आम्ही बालेकिल्ल्यकड निघालो. दोन्ही बाजुला संरक्षक कठडे असणार्या ९२ पायर्या आपल्याला वर घेउन जातात. म्हणजे मी मोजल्या नाहीत वाचेलल कुठतरी . पायर्या थेट आपल्याला केदारेश्वराच्या अंगणात  नेऊन सोडतात. ही पुरंदर वरील सर्वात उंच जागा.मंदिराचा जीर्णोद्धार केलेला आहे. 

भास्करराव डोक्यावर आले होते आणि पोटात कावळयांनी थैमान घालायला सुरवात केली होती. हीच ती सह भोजनाची वेळ. शाळा  सोडल्यानंतर फक्त ट्रेक मधेच सहभोजन होत. आजचा बेत तर मोठा होता समविचारांच्या ४२ जनान बरोबर जेवन्याचा योग. अगदी भरपेट जेवण झाल. डबा न नेहतासुद्धा. जेवणानंतर  इतिहासावर चर्चा रंगली अगदी शेंद्र्या बुरुज बांधताना दिलेल्या नरबळीपासुन  ते अगदी उमाजी नाईकांपर्यंत. उमाजी नाईक पुरंदरचे किल्लेदार होते बर का ! ह्याच सह्याद्रीच्या सह्याय्यान  इंग्रजांशी लढा दिला. फितूरी करऊन  सरकारन त्यांना पकडल आणि फाशी दिली. चर्चा बरीच रंगली. 

चर्चेनंतर जोरदार गारद देऊन दुर्गभ्रमंतीचा शेवट केला आणि आता परतीचा प्रवास सोबत किल्ल्याची स्वच्छता. केदारेश्वराच्या  दारातुन आमची मोहिम चालु झाली. बाकी किल्ल्यांच्या तुलनेत कचरा कमी होता पण पाण्याच्या बाटल्या आणि प्लास्टिक पोटापुरत मिळालच. अगदी अडचणीच्या ठिकाणी जाऊनसुद्धा कचरा गोळा करणारे खरच मनाला भावले. फक्त फोटोसाठी किल्ल्यांवर  येणारे वेगळे  आणि कामाची तळमळ असणारे वेगळे. कायम डोक हलवनार्या दारूच्या बाटल्या इथ ही मिळाल्याच. एवढ्या चेकिंग मधे पण ह्या शंढांच्या औलादी हे घेउन वर कशा येतात काय माहीत ? 

जेवढा सापडेल तेवढा कचरा गोळा करत माघारी चेकपोस्ट  जवळ आलो. तिथुन जो सरळ रस्ता पुढ सरळ वज्रगडाकडे जातो. तिथ लष्कराच्या इमारती लागतात. उजव्या हाताला शंभुराजांच जन्मस्थान स्मारक आणि समोर शिवरायांच स्मारक आहे. वज्रगडावर  जाण्यास जवानांनी बंदी केल्यामुळे  तो बेत फसला. शिवरायांच दर्शन घेउन आम्ही शंभुराजांकड वळालो. बाहेर काढलेल्या रांगोळया दोन दिवसापुर्वीच झालेल्या शंभुराज्याभिषेकाची आठवण करून  देत  होत्या. इमारत  तशी  जुनीच झालीय भिंती मजबुत असल्या तरी छत मोडकळीस  आलय. इथला कचरा साफ करून  मूर्तीला जलाभिषेक घालुन वंदना दिली. अष्टगंध   लावलेली ती राजांची मूर्ती अगदी तेजस्वी दिसत होती. 

परतीच्या वाटेवर हातातील पिशव्या बघुन एका जवानाने हटकलच. सगळ ऐकुन घेतल्यानंतर  त्यानी दिलेली प्रतिक्रिया ख़ास नमुद कराविशी वाटतेय, " हाथ में झंडे लेकर शोर करते हुए यहा हर रोज बहुत लोग आते है । लेकिन आप जैसे अच्छे काम करने वाले बहुत कम यहाँ पे आते है । आप अच्छा काम कर रहे हो, इसी तरह से काम जारी रको । सच्चे शिवाजी महाराज बहुत कम लोगो को समजे है । खाली हाँ  में हाँ मिलाने वालो की संख्या दिन ब दिन बढती जा रही है ।"  त्यांच्या ह्या दोन वाक्यांनी आमच्या मेहनतीची पावती दिली होती. त्या परप्रांतीय जवानाच्या तोंडून महाराजांचा आणि शंभु राजांचा इतिहास ऐकुन छाती नक्कीच दोन इंच जास्त फुगली होती.

आता निरोपाची वेळ आलेली, खुप दिवसांनंतर दिवस अगदी हसत खेळत  कॉलेजच्या आठवणी काढत आणि एकमेकांना चिडवत गेलेला. आता मात्र ते ४१ जण मुंबईकड  आणि आम्ही पुण्याकड निघणार होतो. इच्छा नसताना त्यांची बस आणि आमची गंगी चालू झाली. खिडकीतुन  निख्या किशाचा अन सच्याचा दंगा चललाच होता. मी अन मह्या मात्र गपचूप उतरला गाडी लाऊन चाललो होतो. डोक्यात मघाशी जवानानी उठवलेला तो प्रश्न थैमान घालतच होता, '' खरच शिवाजी महाराज आणि शंभु महाराज सगळयांना खरे खरे समजलेत ??? ''

इतिहास मराठी मातीचा परिवार !!!

    -----------------------------------------------------अभिजीत कदम---------------------------------------------------

घात झाला राजं, घात झाला ....
वय वर्ष ३२ अवघ ३२ वर्षाच वय, हे जाण्याच वय मुळीच नव्हत राजं ...
९ वर्षाच्या कारकिर्दीत घोड्याच्या पाठीवर सिंहासन ठेऊन सिंव्हासारख राज्य करणार्या माझ्या  राजाच वय अवघ ३२.....

त्या दगडात देव असतो म्हनत्यात काही जनाना भेटलाय म्हण... असतो का नाय ते काय मला पण ठाव नाय ...पण कधी भेटलाच कुठ तर त्याला विचारल्या बिगर सोडणार नाय त्या औरंग्यासारख्या राक्षसी हैवानाला ८० वर्ष ...अन ज्यान लेकरासारखी जनता संभाळली त्याला फक्त ३२ वर्ष ?? तुझी अन्याय करण्याची सवय काय अजुन गेलीच नाय न्हव ??? 
अस का घेउन गेलास ? हे नाय विचारणार कारण मराठे कधी मरणाला भीले नाहीतच. तलवारीच्या टोकावर भाकरी भाजुनच आम्ही जगलोय... 

 त्याला उत्तर तर द्यावच लागल कारण त्यानं त्याची मराठ्यांच्या  देव्हार्यातली जागा कधीच हरवलीया इथ फक्त आता राज तुमचीच जागा हाय !!! जिथ त्यो हारलाय तिथ मानवरूपी   माझा राजा जिंकलाय !!! हो माझा राजाच जिंकलाय !!!

भिमा इंद्रायणी तिरी, वढु-तुळापुर संगमावरी |
मुत्यृंजय संभाजी पाहुन, मुत्यृ हि थिजला ||

राजांच स्मारक बघुन कोणी कवी एक वाक्य बोलुन गेलाय....

  

कविराजकुशल, राजकार्यधुरंधर हा सिंहाचा छावा,

पिढ्यापिढ्यांना देत प्रेरणा घेई येथे विसावा...

वढु येथील शंभु महाराजांच  स्मारक

मुजरा धाकल धनी मुजरा ...

पराक्रमाच्या अखंड परंपरेला मानाचा मुजरा !!!

११ मार्च, रणधुरंधर शंभुराजे बलिदान दिन...

-----------------------------------------------------अभिजीत कदम---------------------------------------------------

पंढरी भटक्यांची पंढरी ....हरिश्चंद्रगड !!!

कुठल्याही भटक्यांसोबत असल की हमखास विषय निघणार तु अजुन हरिश्चंद्रगडला गेला नाही अजुन ??? कोकणकड़ा एकदा तरी बघा ... खुप दिवस डोक्यात होत पण कृतीत काय उतरत नव्ह्त. रतनगड आणि संधन करून  जवळ  जवळ तीन महीने होत आले होते. त्यानंतर मी सिंहगड आणि पुरंदर करून  आलो  होतो.  पण  म्हणावा असा ट्रेकचा प्लान बनत नव्हता.ग्रुप वर चर्चा चालूच होती. आणि ग्रुप च नाव बदलल गेल हरिश्चंद्र !!! तारीख पक्की झाली. २७ फेब्रुवारीला रात्री निघायच. 

 २७ फेब्रुवारीला सकाळपासुन  चार वेळा फोन येउन गेले होते लग्नाला येतोयस ना ??? वर्गातल्या मित्राच लग्न ... मित्रांचे फोन येतच होते ... त्यात अजुन भर म्हणुन की काय उद्या मंगेश भैयाच्या मुलीचा पहिलाच वाढदिवस आहे... 

पण माझ मन कधीच धाऊ लागल होत ... रस्ता जरा ओळखीचाच पुणे नारायनगाव आळे फाटा, ओतुर, ब्राह्मनवाडा ......आणि आता हरिश्चंद्रगड. सह्याद्रीच  आणखी एक देखण रूप  ...  पंढरी  ट्रेकर लोकांची पंढरी !!! पाच दिवसांच्या एसी अन पीसी च्या जगात जगत असताना कायम वाट बगितली जाते शुक्रवारची !! म्हणजे किंबहुना मी तरी पाच दिवस आठवड्याच्या शेवटच्या दोन दिवसांची वाट बघतच घालवतो. 

शुक्रवारी (२७ फेब्रु.) सगळ साहित्य जमा करून  रात्री  ९.२०च्या लोकलनेच कासारवाडी स्टेशनला पोहचलो सुद्धा वेळेच्या आधी एक तास. जरा आपली जवळची  माणसं भेटणार म्हणल की आपण लवकरच पोहचतो की !  ठरलेल्या नियमानुसार ह्यावेळीसुद्धा बस भोसरीतुनच रंगभुमीला (विशाल सावंत) घेऊन सुटणार होती. ह्यावेळी पिंकी (आमची बस बरका !!) नसल्यान जरा धाकधुकच होती.  ह्यावेळचा ट्रेक जरा खास होता आमच्या आर के  (राहुल कराळे)   भाऊंचा वाढदिवस स्पेशल. शिवाजीनगरपासुन बाकी पुणेकर मंडळींना घेण्यासाठी रंगभुमी आणि मी घेउन निघालो. बस भारी होती पण ड्राइवर मामांच गणित जरा अवघड दिसत होत. आर के अन मित्र मंडळ आधीच हजर होते.आता आम्ही वाट पाहत होतो ओंकार दादांची. ओंकार नायगावकर ज्यांच्या कडुन कट्टरता काय अन शिवप्रेम हे शिकावे ते ओंकारदादा ! दादांची भेट झाली ...गळाभेट !!! अम्या अन रोहन काही कारणामुळे येणार नव्हते. बाकी नवले पाटिल दादा, रविदादा डेरे दाखल झाले. तरी अजुन फारेस्ट चा पत्ता नव्हता.  रंगभूमीच्या कृपा आशिर्वादाने तोपर्यंत आइसक्रीम फस्त केल .आणि फारेस्टची स्वारी आली सोबतीला होते महाड वरून खास ट्रेकसाठी आलेले निरंजन दादा. आणि रात्री ११ वाजता शिवरायांच्या जयघोषात आमची गाडी निघाली. एक लग्न आणि एक वाढदिवस अगदी पद्धतशीरपणे चुकउन आमची स्वारी हरिश्चद्राकडे निघालेली !!

रात्रीचा प्रवास म्हणल की चित्र असत अंताक्षरी न गाण्यांच्या भेंड्या. पण आमच जरा वेगळ असत इथ रात्रभर इतिहासाचा जागर केला जातो. अन ह्यावेळी तर ओंकार नायगावकर नावाच चालत बोलत पुस्तक बरोबर होत. नारायणगावात सुप्रसिद्ध मसाले दूध घेउन आमची गाडी पुढ निघाली. ओतुर फाटयावर मुंबईकर आमची वाट बघत शेकोटी पेटउन  बसले होते. जिद्दी (रवी दादा ) ,अनंता पल्याड (अमित),जयदीप, अन जिद्दिंच्या भाषेत शेक्या (शेखर दादा)  आम्हाला जॉइन  झाले. आता पूर्ण झाल होत ऐकत नाय मित्र मंडळ !!!

ओतुरपासुन डावा घ्या,उजवा घ्या करत आमची गाडी चालली होती. ऐकत नाय ला न ऐकनारे ड्राइवर मामा भेटले होते. आणि त्यांच्या नादात आमचा रस्ता चुकला. आमची गाडी कोणत्या तरी एका वाडीच्या हनुमान मंदिराजवळ उभी होती रात्रीचे अडीच वाजले होते. आता रस्ता विचरायला गावातल्या कुणाला उठवायचे म्हणजे मार खायची लक्षण !! त्यातुन मार्ग काढत जिद्दी अन आर के खाली उतरले. स्वप्निल दादांच्या जी पी एस न मोलाची साथ दिली. आणि सकाळी साडे चारच्या सुमारास पाचनई  गावात पोहचलो.

गडावर जाण्यासाठी भरपुर वाटा आहेत त्यापैकी ही त्यातली त्यात जरा बरी वाट.पायथ्याला असतानाच सर्व सुचना दिल्या गेल्या.अजुन सूर्योदय व्हायला दोन ते अडीच तासांचा अवधी होता. एकदम काळाकुट्ट अंधार होता. शिवरायांची आणि शंभुराजांची गारद देऊन चढनीला  सुरुवात केली.  सगळीकडे ट्रेक लीडर पुढे चालतात आणि बाकीचे त्यांच्या मागे पण आमच्याकड उलट असत आमचे लीडर सर्वात मागे थांबुन सर्वाना सोबत घेऊन चालतात आता त्यांच नाव सांगत नाही पण किंबहुना  त्यांच्यामुळेच  माझ्यासारखे आळशी लोक ट्रेक पूर्ण करू शकतात. सुरुवातीला अगदी जोशात मी पहिल्या नंबरवर  चालु लागलो. हा पहिला नंबर जास्त वेळ टिकणार नव्हता ही गोष्ट वेगळी !!! नाही म्हणजे अगदीच दमतो अस नाही पण मित्रांबरोबर गप्पा मारत चालायला आवडत अस समजा. पंधरा वीस मिनिट चालल्यावर एकदम खडी चढन लागली तशी मला मित्रांची आठवण झाली अन मी मागे आलो. दोन्ही बाजुला किर्र झाडी आणि मधुन पाऊलवाट असा मार्गक्रम चालला होता. थोडस पुढ गेल्यावर एकदम खडी चढन आहे,पण बाजुला लोखंडी  रेलिंग लावली आहेत सुरक्षेकरता वनविभागाच्या सौजन्याने...

हा भाग ओलांडुन पुढ गेल की दिसत सह्याद्रीच रौद्र रूप ...डाव्या हाताला ९० अंशात सरळ नजर जाते तिथपर्यंत काळा खडक अन उजव्या बाजूला खोलच खोल दरी.  आता थोड दिसायला लागल होत सह्याद्रीच ते देखण रूप  डोळ्यात  साठवत चाललो होतो. पुरेसा उजेड नसल्यामुळे कँमेरे अजुन बंदच होते. ह्याच कड्याजवळ  आवाजाला येना-या प्रतिध्वनींचा आवाज वेड लावणारा होता. एकदा दिलेला आवाज कितीतरी वेळा माघारी येत होता. मग काय पुन्हा एखादा घुमला दरी कपारीत शिवरायांचा जयघोष !!! 

आमच्या आवाजाने पक्षी जागे झाले असावेत बहुदा कारण थोडे पुढे जाताच खुप वर्षानी पक्षांचा असा किलबिलाट ऐकायला भेटला. खर तर इथुन पाय निघत नव्हते पण सूर्योदय पाहण्यासाठी पुढे माथ्यावर जायचे होते. ह्या घळीतुन पुढे चढन लागते जी आपल्याला पठारावर घेऊन जाते.इथुन जे भास्कररावांनी   आकाशाची किनार भगवी करत जे स्वर्गीय दर्शन दिले ते शब्दात मांडणे जमणार नाही.

भास्कर दर्शनानंतर समोर होते हरिश्चंद्रेश्वराचे प्राचीन मंदीर  आणि पुष्करणी. ह्याच भागात छोटी छोटी खुप मंदिरे आणि गुहा आहेत ज्या आजही आपल अस्तित्व टिकउन आहेत.

पुष्करणी  

इथ जास्त वेळ न दवडता आमचा मोर्चा वळवीला कोकणकड्याकडे...ज्या बद्दल खुप काही ऐकल होत त्याला आज प्रत्यक्ष पहायच होत. निसर्गाचा एक आगळा वेगळा अविष्कार !!!

स्वर्ग असाच असेल ना !!!! #कोकणकडा  #kokankada

जिद्दींच्या शब्दात...

'' पहावे अन पहातच  राहावे तहान, भूक आणि थकवा सार काही ह्या जागेवर उभे राहिल्यावर माणूस विसरून जातो. स्वर्गाचे वर्णन पुराणांमधे केले आहे ते जर अनुभवायचे असेल कोकणकडा अनुभवा. ऊन सावल्यांचा खेळ, वार्याची बासरी, गिधाडांची गगनभरारी, पक्ष्यांचा किलबिलाट, दिवसाही दिसणारी कड्याखालील गावांच्या अंगावर धुकाची चादर आणि बरेच काही जे शब्दात सांगता येणार नाही.''

कोकणकडा  आणि ऐकत नाय मित्र मंडळ 

कोकणकडा  पाहून सर्वानी सोबत आणलेल पोटात ढकलल  आणि तिथच पडी मारली. इथच ओंकार दादांनी  पहिली हास्यकल्लोळाची मैफिल  भरवली. हवेतला गारटा  वाढत चालला होता. थंडी मुळ दुपारी एक वाजता सुद्धा झाडाखाली बसन कठिन जात होत म्हणुन मी पुन्हा कड्यावर मोर्चा वळवला. दुसर्या ग्रुपच प्रस्तारोहन (rappling) चालु होत मी तीथ जायच्या आधीच ओंकार दादांनी तिथल्या लोकांना सुद्धा कब्जात घेतल होत माणस जिंकन्यात ह्या माणसाची तोड नव्हती.

पावसाचे वातावरण तयार झालेले खोट्या अंदाजासाठी प्रसिद्ध हवामान खात्याचा अंदाज बरोबर ठरणार अस दिसत होत. कोकण कड्यावर मुक्कामाचा आमचा बेत फसला. सर्वजण मुक्कामासाठी मंदिराच्या वरच्या बाजुला असणार्या गुहेकड़े आलो गुहा कसली ऐस पैस ३ BHK घरच !! अश्या खुप लेण्या वजा गुहा आहेत.  मंदिरातसुद्धा राहण्याची सोय होते. आधी ठिपक्यात पडनारा पाऊस आता मुसळधार  बरसु लागला होता. बैठकीच्या खोलीत साहित्य टाकुन आम्ही आता रात्रीच्या पोटोबाच्या  तयारीला लागलो होतो. फारेस्ट न झुगाड करून  अगदी पद्धतशीर  लाइट्ची सोय केलेली. समोरच्या व्हरांडयात  फारेस्ट न चुल पेटवली. बाहेर पाऊस चालूच होता.

ऐस पैस  घर !!!

 पहिला मेनु होता च्याव म्याव सुप. आर के च्या पाककलेतुन  आमच्या समोर आलेल्या पहिल्या डिश वर बाहेर पडनारया पावसात सर्वांच्या तोंडी दोनच शब्द होते आ हा हा कडक !!!! त्याआधी जिद्दींसोबत मंदिरांचा एक अभ्यास दौरा झाला.आता रात्रीच्या जेवणाची तयारी चालु झाली. मेन्यु एकदम फक्कड होता शाही बिर्यानी व्हेज बर का !! आर के न अगदी काडी पेटी पासुन लोनच्यापर्यंत सगळ साहित्य न चुकता आणल  होत. त्याच्याच अध्यक्षतेखाली जेवण तयार होऊ लागल. प्रत्येकान आपआपल काम अगदी व्यवस्थित पार पाडल. बिर्यानी नंतर पापड भाजले गेले हो पापडच !!! ऐकत नाय च काम असच असत. बिर्यानी बर गावरान तुप, पापड आणि लोणच !!! बेत एकदम फक्कड जेवणाची सुरुवात एवढ्या शांततेत  कशी करणार ???? म्हणून त्याआधी गजल आणि कविता !!! आमचे प्रसिद्ध कवी वि.ल.सावंत आणि अनंता पल्याड !!!
बिर्यानी वर अगदी उभा आडवा हाथ मारून  आम्ही आलो शेकोटी पुढे. बाहेर धो धो बरसतच होता. नेहमी प्रमाणे शेकोटी गाजनारच होती. ओंकार दादांची सायकल वरून  केलिली  रायगड वारी  आजचा मुख्य विषय. त्यांचे अनुभव प्रवासात भेटलेली माणसे खुप काही शिकवून गेली. अभिमानाने छाती तर फुललीच  पण काही प्रसंगावर डोळ्यातुन आपसुक अश्रु कधी आले समजलेच नाही.  राजांची  जनमानसात  आजही जो आदर आणि आपुलकी आहे ह्याची ती पोचपावती होती. त्यानंतर प्रत्येकाने आपापले अनुभव सांगितले. शेकोटी वरून  उठुन  कधी निद्राधीन झालो समजलच नाही.

दुसर्या दिवसाची (रविवार)  सुरुवात पाऊस  आणि धुक्यातच झाली. पाऊस धुक आणि वारा यांचा जोरदार खेळ चालु होता. एका पाटोपाठ येउन समोरचे दृश्य बदलत होते.

 हरिश्चंद्रेश्वराच  मंदीर क्षणात पावसात न्हाहत होत. तर क्षणात धुक्यात हरवत होत. दिसणार दृश्य अगदी मनाला वेड लावणार होत. आणि अश्या वातावरणात शिवरायांचा जयघोष होणार नाही शक्यच नाही !! पोरानी आवाजानी पुर्ण गड जागता केला. ह्यानंतर छोटासा फोटोशुट उरकून आम्ही महादेव मंदिराकड   वळालो. एका गुहेत छाती एवढ्या पाण्यात  असणार  शिवलिंग भुरळ पडणार आहे.

मंदिरातून आम्ही गुहेकड निघालो. Breakfast Time.... गरमागरम कांदे पोहे ... अगदी घरची आठवण करून   देणारे आणि तेवढ्याच प्रेमाने बनवलेले अर्थातच आर के च्या अध्यक्षतेखाली !!! नंतर सगळ उरकून सगळी गुहा साफ करून  चालु केला  परतीचा प्रवास !!!

   बाप्पा ..... 

काल पहाटे थंडीत चालु केलेला प्रवास  काल दुपारच उन अंगावर घेउन आज धुक्याच्या चादरी खालून पावसात चिंब भिजत चाललो  होतो. दोन दिवसात तीन ऋतु  जगुन आम्ही निघालो होतो. काल जातानाच्या धुळीच्या वाटा आज चिखलाने माखल्या होत्या...

.  मंदिरावरिल शिल्प कला ...

आम्ही  फक्त पाऊलखुणा मागे ठेऊन  सोबतीला आयुष्याला पुरेल एवढी  आठवणींची शिदोरी घेउन पुन्हा त्याच उंदरा मांजराच्या जगात चाललो होतो. पुन्हा लवकरच सह्याद्रीच्या कुशीत माघारी येण्यासाठी !!!!!

पात्र परिचय (डावीकडुन)  उमेश चव्हान, रवि कोल्हे, महादेव पुणेकर, ज्ञानेश पानसे,निरंजन यादव, विष्णु महापुरे,विशाल सावंत, अभिजीत कदम, स्वप्निल नवले, राहुल कराळे , अनंता पल्याड, ओंकार नायगावकर, रविंद्र शेडगे, मयुर यादव, जयदीप ननावरे, शेखर वेंधे, पुनीत जेउरकर , सुयोग  फटांगरे

सगळ क्रेडिट : आपलेच ऐकत नाय मित्र मंडळ.
अजुन फोटो बघायचेयेत  येतोय घेउन लवकरच !!!!

आता कस जायच ? काय घेउन जायच ? ते विचारा की गुगल ला.....


------------------------------------------------------- अभिजीत कदम ------------------------------------------------------